Menselijke maat »

    Veiligheid is mensenwerk. Het gedrag van alle medewerkers aan het spoor en de reizigers samen maakt dat de spoorwegen ook daadwerkelijk veilig zijn. Dit aspect is cruciaal voor een veilig spoor:

    • Arbovoorschriften

    • Instructies personeel

    • Anti-alcoholpropaganda

    • Gedrag reizigers op perrons en in de trein
    Gedrag van reizigers »
    Nog altijd is de veiligheid van de spoorwegen ook afhankelijk van het gedrag van reizigers. Een greep uit de onveilige situaties, door reizigers veroorzaakt:
    • Nog snel even de trein in willen springen als de deuren al bijna gesloten zijn;
    • Nog snel even onder de spoorbomen door willen slalommen;
    • Op het spoor lopen;
    • Te dicht bij de rand van het perron staan;
    • Buiten de ramen hangen (dit komt tegenwoordig niet veel meer voor, maar vroeger kon men ramen helemaal opendraaien. In de begindagen van de elektrische trein zijn bijvoorbeeld ongelukken gebeurd toen mensen hun hoofd te ver buiten het raam staken en tegen een bovenleidingspaal knalden);
    • De deuren opendraaien terwijl de trein rijdt;
    • Agressief gedrag tijdens een treinrit.
    Arbovoorschriften »
    Verantwoord werken
    Waar vroeger de meeste zaken zoals het aanleggen en het onderhouden van het spoor, het bouwen van locomotieven, het omzetten van de wissels etc handmatig werden gedaan, gebeurt dat nu automatisch. Niet alleen zijn er minder mensen nodig voor dezelfde werkzaamheden, ook heeft men tegenwoordig een ander beeld van wat onder verantwoord werken valt. De arbovoorschriften zijn met de tijd mee veranderd. Een paar voorbeelden:

    Bediening stoomloc
    Een van de zaken van het begin van de spoorwegen (1839) tot het einde van het stoomtijdperk (1958) hetzelfde bleven is de standplaats van de stoker en de machinist. Zij stonden op de bok van hun locomotief. De spoorwegen vonden het gevaarlijk wanneer zij hun werk zittend zouden verrichten. Ze zouden dan maar in slaap sukkelen, wat zeker tot ongelukken zou leiden. Tegenwoordig is van staand werk geen sprake meer. De machinist zit op een arbo-gekeurde stoel en heeft voldoende beenruimte en ventilatie.

    Werken aan de baan
    Vroeger werden rails, bielzen en andere materialen met een heleboel mankracht handmatig aangevoerd. Tegenwoordig gaat men er van uit dat dit soort tilwerk blessures dan wel blijvend letsel in de hand werkt. Vrijwel al het zware werk wordt tegenwoordig door machines gedaan.

    Werkplaats
    Ook in de werkplaatsen kunnen gevaarlijke situaties voorkomen. In de loop der jaren hebben veiligheidsmaatregelen gezorgd voor een betere werkomgeving, onder andere door gemarkeerde looppaden, veiligheidsschoenen en -harnassen, waarschuwingsbellen en -lampen en transportrobots (FROG) in de nieuwe werkplaats in Watergraafsmeer.
    Anti-Alcohol »
    Campagne
    Het spreekt voor zich dat alcohol en veiligheid niet samen gaan. Toch was alcohol lange tijd een veelbesproken onderwerp bij de spoorwegen. Door de harde, barre arbeidsomstandigheden waarin vooral stokers, machinisten en remmers moesten werken, werd de behoefte aan een ‘hartversterkertje’ soms onbedwingbaar. De uitdrukking ‘drinken als een spoorman’ kwam dus niet uit de lucht vallen.

    SOV
    Aan het einde van de negentiende eeuw ontstond de Spoorweg Onthouders Vereninging, de SOV. Deze pleitte hartstochtelijk voor een alcoholvrij spoorpersoneel. De arbeidsomstandigheden zijn inmiddels dusdanig verbeterd dat het heupflesje niet meer nodig is.

    FLASH_PLAYER
    Instructies personeel »

    Mensenwerk
    Veilig werken is en blijft mensenwerk. Hoewel alles er op gericht is om met materiële middelen risico te verminderen en de veiligheid te verbeteren, mag nooit worden vergeten dat veiligheidsbewustzijn centraal staat. In het verleden – bij voorbeeld bij de eerste pogingen te komen tot vormen van automatische treinbeheersing – is vaak door tegenstanders en bezorgde critici aangevoerd, dat beveiligen tegen bekende gevaren de oplettendheid zou verminderen. Zonder te zeggen dat dit zo is, moet inderdaad worden benadrukt dat men er nooit van moet uitgaan dat niets zou kunnen gebeuren en alles afdoende beveiligd is. Ook moet nooit de eigen verantwoordelijkheid worden vergeten en gedacht dat bij voorbeeld een vertreksein wel niet zou zijn gegeven als het sein niet veilig was. Om deze redenen zijn in de loop van de tijd tal van instructies voor al het spoorwegpersoneel opgesteld, met als overkoepelend motto: veiligheid voor alles.

    Testen en toetsen
    Machinisten en andere personen in veiligheidsfuncties, worden lichamelijk een psychologisch getest. Machinisten ondergaan onder andere vigilantietest, welke test op het dadelijk herkennen van een ter zake doende combinatie, die op onvoorspelbare momenten in een zee van afleidende prikkels kan verschijnen. Deze test wordt door sommigen gevreesd en altijd na een onregelmatigheid herhaald. 
    Betrekkelijk nieuw in de opleiding en herhaaltraining van machinisten, is het gebruik van simulatoren waarbij op realistische wijze in de praktijk voorkomende omstandigheden kunnen worden ervaren en de opleiders in volledig veilige omstandigheden reacties daarop kunnen observeren.
    Veiligheid - mensenwerk - sov-jeneverkaart
    Veiligheid - mensenwerk - sov-affiche

    FLASH_PLAYER