SS 251
Het verhaal van “de Jumbo” begint in 1863. De Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (MESS) kocht toen acht locomotieven bij de Engelse locomotiefbouwer Beyer Peacock & Co. Vier passagierstreinen en vier goederenlocomotieven. Deze SS 251 is in 1886 opnieuw genummerd tot zijn huidige SS-nummer. Door een nieuwe bouw had de locomotief nu een dakje ter bescherming van het locomotief personeel.
Het model is gebouwd door Ad Werps op basis van messing etsplaten.
SS 862
Al gauw bleken deze locomotieven niet sterk genoeg voor de steeds langer (en dus zwaarder) wordende treinen. Tussen 1868 en 1872 kwamen de locomotieven SS 9 – 78 in dienst. Zij werden opgevolgd door de serie SS 300, met de bijnaam “Grote Groenen”. Vanaf 1921 was dit NS 1300. Het Spoorwegmuseum heeft hiervan de SS 326 bewaart. De fabrikant was Beyer Peacock, maar het ontwerp kwam nu voort vanuit van de afdeling Tractie van de Staatsspoorwegen. Zij werkten onder leiding van de werktuigbouwkundig ingenieurs Stous Sloot en Haagsma. De trekkracht was ondertussen opgevoerd van 2200 kilogram tot 4930 kilogram.
Een model van de SS 862, een zogenaamd Hartje (de bijnaam gebaseerd op de vorm van de frontramen van het machinistenhuis). Het model is van Philotrain.
SS 731
Er moest een sterkere locomotief komen. Het liefst zou deze een trekkracht boven de 9.000 kilogram hebben. De ingenieurs Haagsma en Westendorp, geïnspireerd door de “Blauwe Brabanders” van de concurrent NBDS, ontwierpen een voor Nederland revolutionaire trekkracht. Een drie-assige locomotief, aangedreven door vier cilinders. Deze was zeer betrouwbaar en kon zowel reizigers als goederentreinen trekken. De serie SS 685-799 reed zeer stabiel door z’n binnen- en buiten liggende cilinders. Ook was hij zuinig in zijn kolengebruik. De nieuwe loc was geliefd bij het personeel en kreeg al snel de bijnaam Jumbo. Over de appelgroene beschildering van de Staatsspoorwegen kan getwist worden; het Spoorwegmuseum hanteert een donkerder groen.
Het model van de SS 731 (de latere NS 3737) is van Artitec.
3771
De Jumbo-serie is gebouwd tussen 1910 en 1928. Eerst gebeurde dit door de hofleverancier van het Staatsspoor: Beyer Peacock. Toen het bedrijf Werkspoor uit Amsterdam een lagere prijs aanbood, stapte de SS toch over. Werkspoor was destijds een nieuwkomer in de locomotiefbouw. Later werden ook nog exemplaren in Duitsland besteld. In 1917 onstond er een samenwerking tussen SS en HSM. Hierna werd het ontwerpen van nieuwe locomotieven geheel bij de afdeling Tractie van de voormalige Staatsspoorwegen gelegd.
Met de serie 3700 zijn veel technisch vernieuwende proeven gedaan. Eerst onder leiding van ingenieur Westendorp en later ingenieur Franco. Voorbeelden van enkele verbeteringen zijn: (1) een voorverwarmingsinrichting, (2) een beremd loopdraaistel en (3) een vier-assige tender met meer kolen- en watercapaciteit. De Jumbo’s bleven tot 1957 in dienst. De laatste was de 3737 die op 7 januari 1958 officieel werd overgedragen aan het Spoorwegmuseum.
Het getoonde model van de 3771 in de naoorlogse uitvoering is gebouwd uit een kit van DJH/ModelLoco.
6237
Voortbouwend op het succes van de Jumbo volgde in 1912 een goederenuitvoering. Dit is de SS 1100 serie, later de NS 6200 serie. Ondanks dat hij gebouwd is door de firma Hohenzollern in Duitsland lijkt hij enigszins op de Jumbo. Beide hebben dezelfde ketel, maar het aantal cilinders werd teruggebracht naar twee. Verdere zichtbare verschillen waren de acht kleinere drijfwielen om de adhesie op de rails te verhogen. Verder werden de kolen- en watervoorraad op de machine zelf meegevoerd in plaats van in een aparte tender. Hierdoor hoefde de loc aan het eind van de rit niet gekeerd te worden. Deze locomotief is speciaal ontworpen voor het kolenvervoer in het heuvelachtige Zuid-Limburg. Hij beviel echter zo goed dat hij later overal in het land werd ingezet. Altijd voor goederentreinen, want de toegestane maximumsnelheid was slechts 60 km per uur.
Het model van de 6237 is van Philotrain.
6005
De Jumbo was in principe ontworpen voor de sneltreinen over grotere afstanden. In het begin van de vorige eeuw ontstond echter het fenomeen van het forensenverkeer. Dit begrip verwijst naar de dagelijkse reizen tussen een woonplaats en werkplek. Tijd was een belangrijke factor. Op de lijnen waar deze treinen reden, werden in korte tijd veel reizigers over korte afstanden vervoerd. Een locomotief met een losse tender moest voor de volgende rit naar een draaischijf rijden. Na daar om te keren, kon hij daarna weer terug voor de trein. Voor deze forensentreinen werd de “Tenderjumbo” ontworpen. Een look-alike van de 3700 serie, maar met zijn kolen- en watervoorraad op de locomotief. Helaas was een volwaardige locomotief niet mogelijk, omdat de spoorbaan op de trajecten het totale gewicht niet kon dragen. Daarom werd de serie 6000 uitgevoerd met slechts twee binnenliggende cilinders en met een beperkte watervoorraad.
Voor de bouw keerde de SS weer terug naar Beyer & Peacock. Van de veertig bestelde locomotieven, werden slechts zesentwintig exemplaren daadwerkelijk aangeleverd. De rest had de Engelse overheid gevorderd voor de oorlogvoering in Noordwest Frankrijk. De Nederlandse locomotieven vervulde hun taken en werden vooral bekend om hun inzet op de Gooise Lijn. Deze liep van Amsterdam CS naar Amersfoort.
Het model van de 6005 met kleine waterbakken is van Philotrain.
6101
Pas in 1928 was het Nederlandse spoor sterk genoeg om een volledige tenderlocomotief van de Jumbo te bouwen. Dit was toen ook economisch verantwoord. Ondertussen kwam de elektrificatie van het spoor al op gang. Meer dan tien exemplaren van de serie 6100 werden er van deze locomotief niet gebouwd.
Het getoonde model van de 6101 is door Ad Werps gebouwd uit een kit van GM&S.
9505
Het buitenbeentje in de familie was de serie 9500, met een kleinere ketel. Het was een locomotief speciaal ontworpen voor de steile trajecten in Zuid-Limburg.
Het model is van Philotrain.
4614
De serie 4600 vervoerde kolen van Zuid-Limburg naar de rest van Nederland.
Het model is van Philotrain.
3917
In 1929 kwam de serie 3900 op de baan. Ze waren een vergrote versie van de Jumbo, en dus weer een slag sterker.
Het model geproduceerd door Philotrain van DJH/ModelLoco.
6317
Het Bureau Tractie van de Nederlandsche Spoorwegen ontwierp een goederenversie van de 3900. De serie 6300 kwam in dienst in 1930.
Het model is geproduceerd door Philotrain.