Collectie Nederlands-Indië / Indonesië

De eerste spoorlijn in Nederlands-Indië werd op 10 augustus 1867 geopend en verbond de havenstad Semarang met Tangoeng op Java. Dit markeerde het begin van een periode van snelle uitbreiding van het spoorwegnetwerk op Java en Sumatra, zowel door particuliere initiatieven als door investeringen van de Nederlandse staat. Het doel was om de export en industrie te stimuleren en strategische militaire routes te creëren.

De collectie brengt de ontwikkeling van de spoorwegen in Nederlands-Indië tussen 1864 en 1955 in beeld. De collectie bestaat uit een grote hoeveelheid foto’s waarop rollend materieel, stations, spoorweggebouwen, spoorwegpersoneel en de aanleg van spoorlijnen te zien is. Daarnaast omvat de verzameling diverse objecten, waaronder affiches, schaalmodellen, informatiebrochures, treinkaartjes, treinbordjes, aandenkens en enkele gebruiksvoorwerpen.

Een bijzonder onderdeel van de collectie vormen de oral history-interviews die in 1989 werden afgenomen ter gelegenheid van 150 jaar spoorwegen.

In 2017, ter gelegenheid van het 150-jarig jubileum van de eerste treinrit in Indonesië, presenteerde het Spoorwegmuseum de tentoonstelling Sporen van Smaragd.

In 2017, ter gelegenheid van het 150-jarig jubileum van de eerste treinrit in Indonesië, presenteerde het Spoorwegmuseum de tentoonstelling Sporen van Smaragd. Deze tentoonstelling belichtte de rijke geschiedenis van de Nederlands-Indische/Indonesische spoorwegen en toonde een bijzondere verzameling objecten, waaronder:

• Foto’s van de aanleg van de eerste spoorlijn, vastgelegd door de Duitse opzichter Carl Lang en fotobureau Woodbury & Page.
• Modellen van Indische rijtuigen, waaronder een teakhouten model uit 1882, gebouwd in de Werkplaats Buitenzorg van de Indische Staatsspoorwegen.
• Persoonlijke verhalen verdeeld over vier tijdvakken, die elk een uniek perspectief boden op 150 jaar spoorweggeschiedenis in Indonesië.

De tentoonstelling was een samenwerking met de Indonesische spoorwegen (Kereta Api) en het Indonesische spoorwegmuseum in Ambarawa.

In 2025 heeft het Spoorwegmuseum een zeldzaam affiche uit 1925 verworven, ontworpen door Ben Frank. Dit affiche, gericht op welgestelde Javaanse en Nederlands-Indische reizigers, promootte het snelle en goedkope vervoer van de Staatsspoorwegen. De verwerving van dit unieke stuk markeert een belangrijke aanvulling op de collectie Nederlands-Indië.

Met steun van het Project Indisch Erfgoed Digitaal (PIED) zet het museum stappen om de Indische collectie verder te beschrijven, verrijken met termen uit de Indisch Erfgoed Thesaurus en online toegankelijk te maken. Het museum beheert ruim 5.000 objecten, waaronder foto’s, affiches, documenten en treinmodellen, die een waardevol inzicht bieden in de spoorwegen van Nederlands-Indië/Indonesië. De collectie wordt eind 2025 gepubliceerd op het platform www.onsland.nl en via de website van het Spoorwegmuseum.

Dit biedt de kans om deze waardevolle stukken te bestuderen, te ontdekken en het te ontsluiten, zo kunnen wij meer leren over de betekenis van de spoorwegen in de context van Nederlands-Indië.