Het elektrificeren en aanpassen van het Middennet

Grootse veranderingen bij de spoorwegen kopten de kranten in 1938: de elektrificatie van het Middennet was een feit en er kwamen 90 elektrische treinstellen Mat’36 in dienst. Het Spoorwegmuseum blikt met de tentoonstelling Onder Hoogspanning in 2023 terug op deze mega-operatie die de spoorwegen in Nederland in één klap tot de meest moderne van de wereld maakten.

In dit online dossier is alles terug te lezen. Op deze pagina staat de bovenleiding centraal.

Als NS in maart 1936 laat weten dat het plannen heeft om het zogeheten Middennet te elektrificeren, is dat groot nieuws. Naast de uitbreiding van de elektrificatie zullen er ook veel nieuwe treinstellen besteld gaan worden. Dit gaat belangrijke opdrachten voor de Nederlandse industrie met zich meebrengen.

In mei van datzelfde jaar geeft de minister van Waterstaat zijn goedkeuring aan de plannen van NS en de werkzaamheden kunnen beginnen.

Er moet in totaal 660 kilometer bovenleiding aangelegd worden. Om dit in twee jaar voor elkaar te krijgen wordt er gekozen voor een relatief eenvoudige draagconstructie. Deze draagconstructie is zo ontworpen dat er snel vervaardigd en gemonteerd kon worden. Daarnaast moet de constructie zo gemaakt worden, dat de nieuwe treinstellen er met hun hogere snelheden moeiteloos kunnen rijden.

Naast de werkzaamheden voor aanleg van de nieuwe bovenleiding en de productie van de treinstellen moet er nog veel meer gebeuren. Het bouwen van onderstations, het verhogen van stationskappen en het verplaatsen van seinen zijn maar enkele voorbeelden van de werkzaamheden die verricht moeten worden om op 15 mei 1938 te kunnen starten met de nieuwe dienstregeling.

Het nieuwe materieel waarmee op het Middennet gereden gaat worden is veel sneller dan het oude elektrische materiaal. Dit betekent dat de hoogteverschillen van de rijdraden zo minimaal mogelijk moeten zijn om schade aan de rijdraad te voorkomen. Om dit te bereiken is er gebruik gemaakt van een ander ophanging van de bovenleiding.

In de tekeningen hieronder is het verschil duidelijk te zien. Door een hulpdraagkabel aan te brengen onder de steunpunten van de draagkabel worden hoogteverschillen in de rijdraad veel kleiner.

Een elektrische trein rijdt op 1.500 Volt gelijkspanning. In een onderstation wordt de door elektriciteitscentrales geleverde wisselspanning, van 10.000 Volt, getransformeerd naar 1.500 Volt en gelijkgericht naar gelijkspanning.

De bovenleiding moet ruim boven de trein geplaatst worden en neemt zelf ook ruimte in. Onder veel stationskappen en bruggen is daar helemaal geen ruimte voor. Een groot aantal moet daarom verhoogd worden.

Veel seinpalen moeten verplaatst worden. Omdat ze bijvoorbeeld op onhandig plekken staan, of juist om zichtbaar te blijven voor de machinisten. Het zicht wordt namelijk vaak beperkt door de palen van de nieuwe bovenleiding. Met de hogere snelheid van het nieuwe elektrisch materieel is dit extra gevaarlijk. Door de seinpalen dichter bij het spoor te zetten wordt dit opgelost.

De elektrificatie met gelijkstroom van de Nederlandse spoorwegen vindt in een aantal fasen plaats. Het begint met de elektrificatie van de lijn Rotterdam Hofplein naar Den Haag HS. In 1922 gaat de Nederlandse regering akkoord met het spoorwegelektrificatieplan om de problemen op de veel te drukke spoorlijnen op te lossen. In 1938 wordt gestart met de elektrificatie van het zogenaamde Middennet. De oorlog gooide roet in het eten en zorgt voor de nodige vertraging. De herstelwerkzaamheden van de oorlogsjaren namen twee jaar in beslag. In 1958 is het spoorwegelektrificatieplan voltooid.

In het najaar van 1937 zijn de werkzaamheden op sommige trajecten zo ver-gevorderd dat er proefritten kunnen plaatsvinden.

En niet alleen maar proefritten!

Supporters voor de voetbalinterland Nederland België worden naar Rotterdam, halte Rotterdam Stadion, gebracht met een nieuwe Mat’36. De uitslag was 7-2 dus de supporters gingen vrolijk weer naar huis!

Na twee jaar van bouwen, organiseren, plannen en testen is het zover. Het Middennet is geëlektrificeerd! Op 15 mei 1938 komen er in één klap 53 elektrische tweewagenstellen en 37 driewagenstellen Mat’36 in dienst en is de verkorting van de reistijd en de invoering van de starre dienstregeling een feit.